Voedselbos: wat is het en hoe leg je er een aan?
De naam zegt het al: uit een voedselbos kun je eten. Bomen, struiken en andere eetbare planten groeien er samen, net als in een natuurlijk bos. Zo ontstaat een plek waar voedsel groeit en waar verschillende planten en dieren kunnen leven.
Maar hoe werkt zo’n voedselbos precies? Welke planten groeien er? En kun je ook zelf een voedselbos aanleggen? We leggen het je uit.
Wat is een voedselbos?
Een voedselbos bestaat uit verschillende eetbare bomen, struiken en planten die naast en door elkaar groeien. Denk aan hoge notenbomen, fruitbomen, bessenstruiken, kruiden en planten die over de bodem groeien.
De opbouw lijkt op die van een natuurlijk bos. Daar groeien planten ook op verschillende hoogtes en heeft iedere laag zijn eigen plek. In een voedselbos worden die planten bewust gekozen, zodat een groot deel ervan voedsel oplevert.
Wat doet een voedselbos voor planten, dieren, water en bodem?
Op een gewone akker groeit vaak één gewas. In een voedselbos groeien juist veel verschillende bomen, struiken en planten door elkaar. Dat verschil levert een gevarieerde plek op waar veel dieren voedsel en beschutting kunnen vinden.
Meer ruimte voor planten en dieren
Bloeiende planten trekken bijen, vlinders en andere insecten aan. Vogels en kleine dieren vinden voedsel en beschutting tussen de bomen en struiken. En ook onder de grond gebeurt veel. Afgevallen bladeren en plantenresten worden afgebroken. De voedingsstoffen daaruit komen weer in de bodem terecht en kunnen opnieuw door planten worden gebruikt.
Water vasthouden en verkoeling
Bomen en struiken geven schaduw. Daardoor kan de bodem op warme dagen minder snel opwarmen en uitdrogen. Een bodem met begroeiing kan ook regenwater vasthouden. Hoeveel water wordt vastgehouden, hangt onder andere af van de bodem, de beplanting en de hoeveelheid regen.
Koolstof opslaan
Terwijl bomen en planten groeien, nemen ze CO₂ op uit de lucht. De koolstof daaruit wordt opgeslagen in onder andere stammen, takken en wortels. Ook kan koolstof in de bodem worden opgeslagen. Een voedselbos helpt zo om CO₂ vast te leggen. Hoeveel koolstof wordt opgeslagen, verschilt per situatie.
Hoeveel ruimte heb je nodig voor een voedselbos?
Voor de principes van een voedselbos heb je geen hectares grond nodig. De ruimte bepaalt vooral welke planten je kunt gebruiken en hoeveel verschillende lagen je kunt maken.
In een grote tuin kun je bijvoorbeeld een fruit- of notenboom combineren met lagere fruitbomen, bessenstruiken, kruiden en planten die over de bodem groeien. Heb je minder ruimte? Dan kun je met een paar bessenstruiken, vaste kruiden en andere eetbare planten al dezelfde gedachte toepassen.
Een klein voedselbos is iets anders dan een agrarisch voedselbos van meerdere hectares, maar ook op kleine schaal kun je verschillende eetbare planten combineren en plek maken voor verschillende soorten planten en dieren.
Welke planten groeien in een voedselbos?
Een voedselbos bestaat uit verschillende lagen. Hoge bomen vormen de bovenste laag, met daaronder steeds lagere bomen, struiken, kruiden en planten die over de grond groeien. Welke soorten geschikt zijn, hangt onder andere af van de ruimte, de bodem, de hoeveelheid zon en het vocht.
In Nederland kun je bijvoorbeeld denken aan:
- Hoge bomen: walnoot en andere notenbomen.
- Fruitbomen: appel en peer.
- Struiken: rode bes, kruisbes en vlierbes.
- Kruiden en lage planten: daslook, munt en wilde aardbei.
- Planten over de bodem: bijvoorbeeld klaverzuring.
Je hoeft natuurlijk niet al deze lagen te gebruiken. Zeker in een kleinere tuin is het belangrijker om planten te kiezen die passen bij de plek en bij elkaar.
Zo leg je zelf een voedselbos aan
Een voedselbos begint bij een goed plan. Welke planten goed groeien, hangt sterk af van de plek. Kijk daarom eerst hoeveel ruimte je hebt, waar de zon komt en welke delen juist in de schaduw liggen.
Daarna kun je stap voor stap aan de slag:
Bekijk je plek.
Kijk naar de ruimte, zon, schaduw en bodem.
Maak een ontwerp.
Bepaal waar de bomen, struiken en lagere planten ruimte krijgen.
Begin met de hoogste planten.
Plant eerst de bomen en daarna de struiken, kruiden en planten die over de bodem groeien.
Bescherm de bodem.
Bedek kale grond bijvoorbeeld met bladeren of ander plantaardig materiaal. Dit kan helpen om vocht in de bodem vast te houden en de groei van ongewenste planten te beperken.
Geef het tijd.
Zeker in de eerste jaren heeft een voedselbos aandacht en onderhoud nodig. Naarmate bomen en struiken groter worden, krijgt het steeds meer de structuur van een bos. Een voedselbos onderhoudt zichzelf niet vanaf dag één. Juist in de eerste jaren zijn een goede aanleg en regelmatig onderhoud belangrijk.
Voedselbossen in Nederland: voorbeelden en inspiratie
In Nederland vind je verschillende voedselbossen op grotere schaal. Een voorbeeld is Voedselbos Ketelbroek in Groesbeek. Hier zie je hoe bomen, struiken en andere eetbare planten samen een voedselbos vormen en krijg je een beeld van hoe deze vorm van voedselproductie er op grotere schaal uitziet.
Op kleinere schaal worden er ook steeds meer voedselbossen aangeplant. Op verschillende plekken werken bijvoorbeeld gemeenten en bewoners aan plekken met eetbare bomen en planten. Daar kunnen mensen van dichtbij zien hoe een voedselbos werkt en inspiratie opdoen voor wat er op kleinere schaal mogelijk is.
Onze steun aan voedselbossen in Nederland
In Nederland worden steeds meer voedselbossen ontwikkeld. Dat varieert van initiatieven van bewoners tot grote agrarische voedselbossen op voormalige landbouwgrond.
Greenchoice ondersteunt sinds 2019 samen met Stichting Voedselbosbouw boeren en andere initiatiefnemers die landbouwgrond willen omvormen tot een agrarisch voedselbos. Inmiddels hebben we de ontwikkeling van meer dan twintig voedselbossen ondersteund, samen goed voor ruim 150 hectare.
Een voedselbos vraagt om een flinke investering, terwijl de opbrengsten vaak pas na een aantal jaar komen. Daarom helpen we onder andere bij het ontwerp en de aanleg en bij de begeleiding van boeren die de overstap willen maken.
Extra bijdragen aan voedselbossen
Via Natuur voor Morgen ondersteunen we samen met onze klanten natuurprojecten in Nederland en wereldwijd. Daarbij richten we ons op biodiversiteit, CO₂-vastlegging, klimaatadaptatie en lokale gemeenschappen.
In de voedselbosprojecten die we ondersteunen, is aandacht voor verschillende natuurdoelen. Denk aan ruimte voor planten en dieren, water in de bodem en de opslag van koolstof in bomen, planten en bodem.
Als klant van Greenchoice draag je automatisch bij aan Natuur voor Morgen. Wil je extra bijdragen? Dat kan ook als je geen klant bent. Bijdragen kan al vanaf € 2,50 en Greenchoice verdubbelt je bijdrage*.
Zet jouw eerste stap
Een heel voedselbos aanleggen hoeft natuurlijk niet. Je kunt ook beginnen met één fruitboom, een paar bessenstruiken of eetbare kruiden. Kijk vooral wat bij jouw tuin en ruimte past.
Benieuwd hoe we samen met klanten natuurprojecten ondersteunen?