“Energie is een drager van de maatschappij”
Hoe lokale energieprojecten bewoners meer eigenaarschap geven in de energietransitie
Voor Musetta van Wetsingh begint de energietransitie niet bij techniek, zonnepanelen, netcapaciteit of contractvormen. Het begint bij mensen. Bij bewoners die verder kijken dan hun eigen voordeur en samen onderzoeken wat er lokaal mogelijk is. “We moeten naar een systeem waarin de markt weer de mensen dient, in plaats van andersom.”
Als oprichter van coöperatie GOED en directeur van Robin Doet werkt Musetta aan energieprojecten waarvan de opbrengsten terugvloeien naar maatschappelijke doelen, zoals armoedebestrijding, kansengelijkheid en lokale initiatieven. Bij meerdere projecten werkt coöperatie GOED samen met Greenchoice, dat de opgewekte stroom afneemt. Zo krijgt lokale opwek een plek in het energiesysteem, terwijl eigenaarschap en maatschappelijke opbrengst bij de coöperatie blijven. “Energie moet weer een drager worden onder onze maatschappij”, zegt Musetta. “Zodat we het eigenlijk niet meer over energie hoeven te hebben, omdat het er gewoon is. En zodat we de dingen kunnen blijven doen die we met elkaar belangrijk vinden.”
Van stroomproject naar gemeenschapsproject
Musetta werkt inmiddels zeven jaar aan en in de energietransitie. Daarvoor was ze actief in retail, lokale politiek en maatschappelijke initiatieven. Die achtergrond klinkt door in haar manier van werken. Ze kijkt niet alleen naar de vraag hoe je stroom opwekt, maar vooral naar wie kan meedoen, wie ervan profiteert en hoe bewoners zich eigenaar kunnen voelen van verandering in hun omgeving. “Ik ben oprichter van coöperatie GOED, een burgerbeweging met inmiddels zo’n 2000 leden”, vertelt ze. “We organiseren collectieve opwekprojecten waarvan de opbrengsten naar maatschappelijke doelen gaan, zoals armoedebestrijding en kansengelijkheid.”
“De waarde die mensen inleggen bestaat niet uit geld, maar uit hun aanwezigheid en hun kennis van de omgeving.”
Meedoen vraagt geen financiële inleg. “We hebben de drempels voor eigenaarschap echt zo laag mogelijk gemaakt. Geen contributies, geen inleg. De waarde die mensen inleggen bestaat niet uit geld, maar uit hun aanwezigheid en hun kennis van de omgeving.”
Juist daardoor wordt een energieproject meer dan een installatie die stroom levert. Opwek wordt een middel om lokaal iets in beweging te zetten.
Van Big Green naar Common Green
Musetta ziet dat er veel gebeurt in de energietransitie, maar ze blijft kritisch op de manier waarop die vaak wordt georganiseerd. “Van Big Oil naar Big Green is een stap vooruit”, zegt ze. “Maar we moeten naar Common Green: een systeem waarin de markt weer de mensen dient, in plaats van andersom.”
Als dezelfde partijen blijven bepalen en bewoners vooral klant blijven, verandert er volgens haar te weinig aan de basis. De nieuwe Energiewet maakt energiegemeenschappen mogelijk. Dat past bij de richting die coöperatie GOED wil inslaan: energie delen, lokaal organiseren en bewoners meer regie geven.
Een voorbeeld ligt bij Amsterdam IJburg. Daar staat een zonneweide van 2,5 megawatt op grond die tijdelijk nog niet wordt gebruikt voor woningbouw. Daardoor is er ruimte voor opwek, maar ook voor natuurontwikkeling. “Het was een kale zandvlakte”, vertelt Musetta. “Na een jaar zagen we spontaan leven ontstaan. Nu werken we met ecologen aan een brede, bloeiende zone.”
Lokaal organiseren in een druk energiesysteem
Netcongestie, terugleverkosten en de afbouw van de salderingsregeling worden vaak als losse problemen besproken. Musetta ziet ze eerder als signalen dat het energiesysteem anders moet worden ingericht. “Een opwekproject moet deel zijn van een energiesysteem waarin de verschillende onderdelen in balans zijn.”
Daarvoor is samenwerking nodig tussen bewoners, coöperaties, leveranciers, netbeheerders, gemeenten en ondernemers. Musetta ziet mogelijkheden in lokale opslag en slimme sturing. “Met een kleine hoeveelheid opslag per woning kun je een groot deel van de onbalansrisico’s verkleinen. Als je dat op kleine schaal doet, en vervolgens op honderdduizend plekken in hetland, heb je het op grote schaal opgelost.” Daar ligt ook een rol voor energieleveranciers: niet door lokaal eigenaarschap over te nemen, maar door initiatieven te helpen aansluiten op het grotere energiesysteem.
Samenwerking met Greenchoice
Coöperatie GOED werkt met verschillende afnemers, waaronder Greenchoice. Musetta waardeert vooral dat Greenchoice het coöperatieve denken begrijpt. “Greenchoice zit echt aan de groene kant”, zegt ze. “Dat gesprek hoef je niet te voeren. En dat hele coöperatieve begrijpen ze ook goed.”
Tegelijk ziet ze dat een grotere organisatie anders beweegt dan een bewonersinitiatief. “Een walvis draait langzamer dan een guppy”, zegt ze. “Maar als Greenchoice een andere positie inneemt, verschuift er echt iets in de markt.” Juist die combinatie is volgens haar waardevol: GOED brengt lokale betrokkenheid, maatschappelijke doelen en bewonerskracht in; Greenchoice brengt schaal, marktkennis en een plek voor de opgewekte stroom.
Bewoners hoeven het niet alleen te doen
Naast coöperatie GOED is Musetta directeur van Robin Doet, een maatschappelijk bureau dat verduurzamingsprojecten ontwikkelt en begeleidt. Die begeleiding is volgens haar hard nodig. Bewonersinitiatieven zijn belangrijk, maar je kunt niet van vrijwilligers verwachten dat ze in hun vrije tijd het hele energiesysteem doorgronden. “Daarvoor is het te complex. En daarvoor zijn de risico’s te groot.”
Robin Doet helpt bewoners om keuzes en gevolgen inzichtelijk te maken. Uiteindelijk kiezen bewoners zelf welke plek ze in de energietransitie willen innemen. Daarbij gaat het niet alleen om techniek, geld of regelgeving. Minstens zo belangrijk is wat er in een groep gebeurt: vertrouwen, eigenaarschap en het vermogen om samen besluiten te nemen.
Ook laagdrempelige activiteiten doen ertoe: oud papier ophalen, plantjes ruilen, samen eten. “Dat soort dingen lijken kneuterig”, zegt Musetta. “Maar de waarde die daarin zit, het laagdrempelig kunnen ontmoeten, is meer contributie dan je ooit in geld voor je vereniging kunt krijgen.”
“Greenchoice zit echt aan de groene kant. En dat hele coöperatieve begrijpen ze ook goed.”
Blijven kijken naar wat wél kan
Ook als systemen traag bewegen, blijft Musetta gericht op de plekken waar ze zelf invloed heeft. Ze noemt dat radicale verantwoordelijkheid. “Ik focus op waar ik me verantwoordelijk voor voel. Zorg voor de mensen om me heen. De rest houd ik buiten mijn systeem.”
Die houding typeert haar kijk op de energietransitie. Niet wachten tot alles perfect geregeld is, maar beginnen waar lokale kracht, maatschappelijke waarde en praktische oplossingen samenkomen. Want juist daar kan energie opnieuw worden wat het volgens Musetta zou moeten zijn: een drager onder de samenleving.